Cukrzyca - rodzaje

W ostatnich latach obserwuje się stały wzrost zachorowalności na cukrzycę – chorobę tą określa się mianem epidemii XXI wieku i stawia w jednym rzędzie z chorobami układu krążenia i nowotworami. Wzrasta również ilość ludzi zagrożonych tą chorobą. Ostatnie dane z 2000 roku, opisujące, zachorowalność w Polsce pokazują, że mniej więcej 5% populacji jest chorych na cukrzycę. Według International Diabetes Federation w Polsce jest ok. 2,5 mln chorych na cukrzycę oraz 2 razy tyle ze stanem przedcukrzycowym, który ją poprzedza. W sumie mamy prawie 8 milionów ludzi z problemem zaburzeń gospodarki węglowodanowej w ustroju.

Tłumaczy się to znacznymi zmianami stylu życia, zmniejszającą się aktywnością fizyczną ludzi, urbanizacją i przyjmowaniem nadmiernej ilości pokarmów. Cukrzyca jest chorobą prowadzącą do rozwoju wielu powikłań, które przyczyniają się do pogorszenia jakości życia chorych i niestety do skrócenia długości ich życia. Co gorsza, wiele osób (nawet około 50%!) nie wie, że rozwija się, bądź już się rozwinęła u nich cukrzyca, i że istnieje ogromne ryzyko wystąpienia poważnych powikłań w przebiegu choroby, o której istnieniu nawet nie wiedzą! Widoczne objawy pojawiają się średnio, dopiero po ośmiu latach.

Cukrzyca jest schorzeniem metabolicznym spowodowanym brakiem lub nieprawidłowym działaniem insuliny (hormonu wydzielanego przez trzustkę) z przewlekłym, wysokim stężeniem glukozy we krwi (hiperglikemią). Aby glukoza mogła być źródłem energii, niezbędna jest odpowiednia ilość prawidłowo spełniającej swoje funkcje insuliny. Wyróżnia się następujące postaci tej choroby:

1. Cukrzyca typu 1 – choroba wynikająca ze zniszczenia komórek trzustki co prowadzi do bezwzględnego niedoboru insuliny.
2. Cukrzyca typu 2 (do 95% wszystkich przypadków cukrzycy) – choroba wynikająca z zaburzenia wydzielania insuliny przez komórki trzustki.
3. Cukrzyca ciężarnych (ciążowa) – schorzenie wynikające z zaburzenia gospodarki węglowodanowej w ciąży.
4. Inne typy cukrzycy o znanych przyczynach (np. w wyniku innych chorób endokrynologicznych, po usunięciu trzustki, czy w wyniku zaburzeń genetycznych mechanizmów wydzielania i oddziaływania insuliny na tkanki). 

Należy pamiętać, że od momentu rozwoju choroby przez cały czas cukrzyca może postępować nieubłaganie, doprowadzając do rozwoju późnych powikłań. Choroba zwykle jest rozpoznawana po 6, a nawet 9 latach trwania. Trzeba pamiętać że cukrzyca jest akceleratorem miażdżycy, która manifestuje się chorobą niedokrwienną serca, zawałami mięśnia sercowego, udarami mózgu i chorobą naczyniową kończyn dolnych. Choroba ta powoduje uszkodzenia, zaburzenia funkcji a w konsekwencji niewydolność wielu narządów. Nierozpoznana może być przyczyną inwalidztwa, a nawet zgonu.

 Grupy ryzyka

Ponieważ cukrzyca zaczyna przyjmować charakter epidemii, bardzo ważna jest wczesna diagnostyka czynników ryzyka wystąpienia zaburzeń, wczesne wykrywanie cukrzycy typu 2 oraz stanów poprzedzających jej wystąpienie, czyli nieprawidłową glikemię na czczo i upośledzoną tolerancję glukozy. Trzeba pamiętać że cukrzyca jest chorobą, którą często rozpoznaje się jedynie na podstawie badań laboratoryjnych. Podstawowym badaniem w kierunku zaburzeń gospodarki węglowodanowej jest badanie poziomu glukozy we krwi na czczo. Jest to proste i nie kłopotliwe badanie, które każdy może (a nawet powinien!) wykonywać regularnie, co najmniej co 3 lata. Osoby z grupy ryzyka, niezależnie od wieku, powinny wykonywać te badania co roku. Badanie to powinno być także zlecane przy każdej wizycie kontrolnej u lekarza.

 Objawy

Objawy, które wskazują na możliwość rozwoju cukrzycy:

1.      stałe uczucie pragnienia

2.      częste oddawanie moczu (wielomocz)

3.      utrata masy ciała

4.      zwiększony apetyt, napady „wilczego” głodu

5.      senność

6.      ogólne osłabienie

7.      stany zapalne narządów moczowo-płciowych, często odczuwane jako swędzenie w okolicy intymnych okolic ciała

8.      zmiany skórne

Niestety rozwijającej się cukrzycy mogą nie towarzyszyć żadne charakterystyczne, uchwytne objawy, jednak stan naszych organizmów można kontrolować dzięki badaniom laboratoryjnym.

Diagnostyka cukrzycy 

Podstawowym badaniem potwierdzającym rozpoznanie cukrzycy jest pomiar cukru (glukozy) we krwi. Najczęściej wykonuje się badanie na czczo, czyli przynajmniej 8 godzin od ostatniego posiłku i powstrzymując się od spożywania soków, kawy itp. Istnieje też wariant badania wykonywany o dowolnej porze dnia (tzw. glikemia przygodna) niezależnie od pory ostatnio spożytego posiłku.

Wyniki tych badań, zależnie od wartości, mogą wskazywać na brak zaburzeń gospodarki węglowodanowej, lub też, kiedy ich wartości rosną, mogą wskazywać na tzw. stan przedcukrzycowy lub cukrzycę. Jeśli lekarz stwierdzi na podstawie wyników oznaczeń glukozy, że istnieje ryzyko rozwoju cukrzycy, może zlecić doustny test tolerancji glukozy (DTTG, ang. oral glucose tolerance test, OGTT).

Na badanie OTTG należy przyjść na czczo. Pierwsze pobranie krwi służy oznaczeniu glukozy na czczo. Następnie osoba badana wypija roztwór glukozy (75g w szklance wody) i po dwóch godzinach pobiera się ponownie krew w celu zbadania stężenia glukozy. Podczas badania nie należy oddalać się od punktu pobrań, najlepiej siedzieć i oczywiście nie spożywać innych pokarmów!

Odmianą testu tolerancji glukozy jest test wykonywany u kobiet ciężarnych będących pomiędzy 24-28 tygodniem ciąży (przesiewowy doustny test tolerancji glukozy, ang. glucose challenge test, GCT). Ważną informacją jest to, że ciężarna nie musi być na czczo i krew pobiera się jeden raz, po godzinie od wypicia roztworu glukozy (50g w szklance wody).

Każdy nieprawidłowy wynik badania glukozy, powinien być impulsem do udania się do specjalisty! Lekarze mogą stosować różne kombinacje powyższych badań, często prosząc o ich kilkukrotne powtórzenie.

Wczesna diagnostyka oraz optymalna terapia są szansą, by zapobiec lub spowolnić rozwój bardzo groźnych dla zdrowia i życia przewlekłych powikłań cukrzycy.

 Słowniczek badań

dr Magdalena Macko, dr Jolanta Kołodziejczyk

Pobierz ulotkę informacyjną (pdf)

Piśmiennictwo: 

1.                Cypryk K.: „Cukrzyca i zespół metaboliczny – problem interdyscyplinarny.” Przegląd Menopauzalny 2006, 1:36-42.

2.                Grzeszczak W.: „Cukrzyca typu 2 – aktualne możliwości prewencji.” Przewodnik Lekarza 2003, 6, 1:16-23.

3.                Strus A., Szelachowska M.: „Czy istnieją możliwości zapobiegania cukrzycy typu 2?” Przegląd Kardiodiabetologiczny 2007, 2, 4:229-233.

4.                Muggeo M.: „Accelerated complications In type diabetes mellitus; the Reed for greater awareness and earlier detection.” Diab. Med. 1998, 15, 4:S60-2.

5.                Zespół ds. opracowywania zaleceń. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2007. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Medycyna Praktyczne, 2007, 4(194), S63-134

6.                Solnica B. Badania laboratoryjne w diagnostyce cukrzycy. Bliżej diagnostyki, 2005, 8, S2-8.

7.                niektóre dane statystyczne zaczerpnięto z: www.poradnikmedyczny.pl/mod/archiwum/7359_wywiad_prof_waldemarem.html